De indruk

Lach en huil zonder je in te houden! Lachen Ik lunchte met een vriend in een elegant restaurant in Beverly Hills. We praatten zachtjes toen een vrouw twee tafels verder plots in een scherpe, blaffende lach uitbarstte. Ongelooflijk: zo’n elegante vrouw die als een echte hyena lachte! De man met wie ze at, moest iets verschrikkelijk grappigs hebben gezegd. Even later sneed haar vreselijke lach opnieuw door de zachte stilte van het restaurant. Blijkbaar amuseerde ze zich nog steeds, zonder te beseffen hoeveel mensen ze stoorde. Haar lach was zo hinderlijk dat de ober haar heel beleefd moest vragen wat stiller te zijn. Lachen kan een gesprek glans geven. Het breekt het ijs en verlicht spanning. Lachen is een medicijn en een prachtige manier om de moeilijkheden van het leven te vergeten... We hebben allemaal behoefte aan lachen. Maar... op het juiste moment! Een jonge cliënte van mij, Jane, had een vakantiejob bij een verzekeringskantoor. Jane was pas achttien en het was haar eerste baan met mensen buiten school. Het was dus ook haar eerste “blootstelling” aan de mannen op kantoor. Die begonnen meteen druk rond het lieve, onschuldige meisje te fladderen. Als reactie ontwikkelde Jane een nerveus gegiechel, dat de flirters nog meer aanmoedigde en haar de bijnaam “juffrouw Giechel” opleverde. Is het je opgevallen hoeveel mensen, vaak onbewust, giechelen wanneer ze verlegen of zenuwachtig zijn en niet weten hoe ze met een situatie moeten omgaan? Op een dag kwam een andere cliënte, Clara, me vertellen dat haar zoon drugsverslaafd was geworden. Het gezin deed alles om het probleem aan te pakken, vertelde ze, maar voor het eerst in haar leven voelde ze zich volkomen hulpeloos... Het vreemde was dat Clara na elk hartverscheurend detail in lachen uitbarstte! Uiteindelijk onderbrak ik haar en vroeg rechtstreeks waarom ze tijdens haar verhaal voortdurend giechelde. “Ik weet dat het vreselijk is”, zei Clara. “Ik weet zelf niet waarom ik moet lachen. Anders zou ik moeten huilen...” Clara’s reactie komt eigenlijk vaak voor. Wanneer ons iets ergs overkomt, kunnen we een onbedwingbare behoefte voelen om te lachen. Daarom lachen veel mensen op begrafenissen. Soms kan de behoefte aan die plotselinge, onverklaarbare en ongepaste lach onweerstaanbaar zijn. Een cliënte van mij, Judith, was bevriend met een amateuroperazangeres. Die zangeres, Doris, gaf voortdurend feestjes. Zodra de gasten gegeten hadden, sloot ze hen haastig op in de salon en begon haar kwellende aria’s te zingen, terwijl haar man haar op de piano begeleidde. Het klonk als een kat die aan haar staart werd getrokken: precies zo ervoer Judith het. Plots barstte ze in onbedaarlijk lachen uit. Ze kneep zich in alle bochten en probeerde zich groot te houden, maar rende uiteindelijk naar buiten en deed alsof ze onwel was. Nu denkt ze er niet meer aan Doris te bezoeken, omdat ze weet dat ze haar lach niet kan bedwingen. Ongepast in lachen uitbarsten, met of zonder reden, kan een verwoestend effect op anderen hebben. Iedereen heeft er belang bij het geluid van zijn eigen lach te kennen en zichzelf te kunnen horen lachen. Lach je op ongepaste momenten? Lach je om het ongeluk of de tegenslag van anderen? Lach je om je zenuwen te verbergen? Dan zul je die “lachgewoonten” moeten bijsturen, want ongepast lachen kan echt kwetsend zijn. Veel mensen die mij als deskundige raadplegen, vragen: “Kan ik mijn lach veranderen?” “Natuurlijk kun je je lach veranderen!” antwoord ik. En velen slagen daar inderdaad in. Het eerste wat je moet doen, is naar je eigen lach luisteren. Heb je een luide, blaffende lach die je zachter wilt maken, probeer dan door je neus te lachen in plaats van door je mond. Houd je mond dicht. Je lach beheersen kan veel makkelijker zijn dan je denkt. Als je lach je niet stoort, zou ik je niet aanraden hem te veranderen, want een lach die recht uit het hart komt, is echte muziek voor het oor. Huilen Grote namen uit het zakenleven en de kunsten zijn naar mijn praktijk gekomen en hebben in tranen een uitlaatklep voor hun zorgen gezocht. Wie heeft je wijsgemaakt dat wij volwassenen ons moeten schamen om te huilen en onze gevoelens te uiten? Onze enige overweging zou moeten zijn of we in een passende situatie huilen. Helaas is dat niet altijd mogelijk. Als je bijvoorbeeld op het werk wilt huilen, waar een huilbui je in een lastige positie kan brengen, probeer het dan nog even vol te houden: bijt op je lippen, sla jezelf in het gezicht of knijp jezelf tot je een rustige plek vindt om je tranen de vrije loop te laten, in de badkamer, de auto of ergens anders. Een vriend van mij, televisiereporter, werkte mee aan een uitzending over een moord: een zesjarig kind dat op gruwelijke wijze was gedood. Het kostte hem enorme moeite om niet te huilen; tijdens de uitzending hield hij zijn tranen nauwelijks binnen. Zodra het programma naar reclame overschakelde, begon hij luid te snikken. Als de vakman die hij was, beheerste hij zich met moeite voor de camera en deed zijn werk. Zonder camera was hij gewoon een mens en mocht hij huilen. Toch moet ik je waarschuwen dat huilen op het werk heel wat problemen kan veroorzaken. De baas van mijn cliënte Randy schold haar op een dag uit omdat haar verkoopcijfers slecht waren. In plaats van te zeggen “U hebt niet het recht zo tegen mij te schreeuwen!”, begon Randy te huilen. Vanaf dat moment pestte die onevenwichtige man haar en liet haar bij elke gelegenheid huilen. Helaas krijgen mensen een gevoel van macht als ze iemand aan het huilen kunnen brengen. Kom je ooit in Randy’s situatie, doe dan alles wat je kunt om jezelf te verdedigen. Ben je zo overrompeld dat je niet durft op te staan en te zeggen “Luister, schreeuw niet tegen mij. Dat accepteer ik niet!”, verlaat dan minstens de kamer. Doe daarna wat nodig is om te voorkomen dat die persoon je opnieuw beledigt. Misschien kun je zelfs beter ander werk zoeken. Anderzijds kan huilen de doeltreffendste manier zijn om je gevoelens te uiten. Ik zal de avond van de Oscaruitreiking van 1988 nooit vergeten. De bekroonde actrice Marlee Matlin, doof vanaf haar geboorte, sprak voor het eerst in haar leven voor de aanwezigen in de zaal. Iedereen had tranen in de ogen! Haar woorden, onberispelijke uitspraak en geoefende stem raakten niet alleen de aanwezige beroemdheden, maar ook miljoenen kijkers. Iedereen huilde, net als ik. We hadden allemaal de vrijheid nodig om onze tranen te laten vloeien. Huilen verbindt ons met andere mensen. Een cliënte van mij, Barbara, had zich nooit echt verbonden gevoeld met haar man, tot de dag waarop hij in haar armen huilde en vertelde over zijn teleurstelling in hun relatie. Ze zei tegen me: “Ik voelde hem dichtbij, omdat hij eindelijk zijn gevoelens toonde!” De muur tussen hen was gevallen. Het redde zelfs hun huwelijk. Meer nog: huilen kan je ook dichter bij jezelf brengen. Het brengt je bij je eigen gevoelens. Zodra dat gebeurt, kun je op een intiemer niveau met een ander communiceren. Volgens de geneeskunde komt met tranen een stof vrij die stress helpt verminderen. Probeer me dus te geloven: huilen is geen teken van zwakte. Integendeel, alleen een sterke persoonlijkheid kan zijn gevoelens onder ogen zien en ze uiten. Niet in staat zijn je gevoelens te begrijpen en te uiten, kan je juist zwakker maken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen die zichzelf niet toestaan hun verdriet of wanhoop uit te huilen, vaker sterven aan een hartaanval of andere stressgerelateerde ziekten. Grof gezegd maakt huilen de krater vrij van de vulkaan die binnen in ons rommelt. Houd je niet in als je behoefte hebt om uit te huilen: doe het! Maar wel op een veilige plek, bij mensen die je kunt vertrouwen! Weg met overbodige zorgen Anders dan lachen, dat muren afbreekt en wegen tussen mensen opent, bouwt schroom, die even besmettelijk is als lachen, muren en sluit hij ons van anderen af. Mijn cliënte Tanya werkt als producent. Ze nam een vriend in dienst die ze voor een open en gevat iemand hield. Ze hoopte dat hij een goed filmscenario voor haar zou schrijven. Urenlang werkten ze eraan, dachten na, veranderden en planden volgens Tanya’s wensen. Tanya was dolgelukkig: eindelijk had ze iemand gevonden die zelfs de fijnste nuances begreep... Uiteindelijk kreeg ze het scenario. Van het basisidee geen spoor! Er waren nieuwe ideeën van hemzelf in verschenen die niets te maken hadden met de lang besproken details. De literaire waarde van het scenario was op zijn zachtst gezegd bescheiden. Tanya kookte van woede, maar ze waren vrienden en bovendien partners met een getekend contract. Ze ging alleen werken, maar gedroeg zich bot en barstte om de haverklap uit. Hij trok zich ook terug: hun samenwerking lag op sterven. Eindelijk verzamelde zij de moed om openlijk te praten, en hij kon zich verklaren en verdedigen. Pas toen konden zowel het werk als de vriendschap verdergaan. Deze twee mensen, verlamd door terughoudendheid en valse fijngevoeligheid, ruimden hun misverstanden uiteindelijk op met een eerlijk, rustig, rationeel en openhartig gesprek. Onderzoek toont aan dat we soms allemaal vol ontelbare bedenkingen en angsten zitten. We maken ons over van alles zorgen! We zijn ongelukkig omdat we geen emotioneel bevredigende relatie hebben, of bang een vaste relatie, ons gezin of onze kinderen te verliezen... Velen van ons vrezen eenzaamheid. Ook als we niet alleen zijn, kunnen we ons eenzaam voelen. De meeste mensen vrezen voor hun gezondheid, zijn bang voor de toename van kanker en hartaanvallen, en nu komt daar ook aids bij. Mensen letten meer dan ooit op wat ze eten. Ze lezen, tellen calorieën, volgen hoe voeding hun gezondheid beïnvloedt, houden hun bloedsuiker in het oog en bestrijden cholesterol... We vrezen ook voor ons uiterlijk. Dat geldt met bijzondere, angstaanjagende kracht hier in Hollywood, waar ik woon en werk. In Hollywood moet je gewoon een precies voorgeschreven gewicht, uiterlijk en fysieke uitstraling hebben. En ten slotte zijn er de angsten rond ons werk. Doen we werkelijk wat we willen doen? Krijgen we betaald wat we verdienen? Verliezen we volgende week onze baan niet? In mijn jarenlange praktijk als deskundige in spraaktherapie en menselijke relaties werkte ik met de meest uiteenlopende mensen, van mensen met zeer ernstige beperkingen tot de grootste sterren van Hollywood en het zakenleven. Eén ding heb ik geleerd: we hebben allemaal onze angsten. En wanneer we die naar “buiten” brengen, worden de mensen om ons heen ook bang. Het goede nieuws is dat je je angsten kunt bestrijden door openlijk te zeggen wat je voelt en het probleem aan te pakken, door al je zorgen “uit te ademen”. Dit betekent het volgende. We hebben het nu over een techniek die je van een specialist leert: Wanneer je onrustig of bezorgd bent, adem je oppervlakkig en adem je minder vaak uit dan wanneer je rustig bent. Daardoor hoopt koolstofdioxide zich in je op. Bij de ene kan dat hevige hoofdpijn veroorzaken, bij een ander ademnood en bij weer een ander een snelle pols. Om normaal te functioneren, moet je lichaam voldoende zuurstof krijgen en koolstofdioxide uitademen. Om spanning te compenseren, moet je jezelf van zuurstof voorzien. Ademhalingstechnieken voor ontspanning zijn al bekend uit de leer van de oude Indiase yogi’s. Ze hebben tot doel de ademhaling te beheersen en tot rust te komen. Je kunt deze oefeningen op elk moment van de dag of nacht doen. Het is heel eenvoudig. Adem rustig en langzaam, zodat je niet te veel lucht binnenkrijgt. Ga eerst op je rug op een vlakke ondergrond liggen, met één hand op je borst en de andere op je buik. Let erop dat bij het ademen alleen je buikwand beweegt, niet je borstkas. Adem drie seconden langzaam en rustig door je mond in, zodat je middenrif zich met lucht vult. Houd je adem drie seconden vast en adem vervolgens zes seconden rustig en langzaam uit. Je voelt je buikspieren samentrekken terwijl je langzaam door je mond uitademt. Herhaal dit ongeveer tien keer. Ga daarna zitten, met je hoofd rechtop en je rug en schouders recht. Let op: je borstkas mag niet bewegen; je moet alleen je buikspieren voelen bewegen. Adem drie seconden rustig en langzaam door je mond in. Zorg dat je buik bij het inademen uitzet. Houd de lucht drie seconden vast en adem vervolgens zes seconden rustig door je mond uit. Je kunt deze oefening in de auto doen, op het werk, overal. Een andere oefening die echt helpt om spanning en onrust weg te nemen, is “spanning uitademen”. Ze helpt je een ogenblik van besluiteloosheid of woede te overwinnen, je bloed met zuurstof te verrijken en opgestapelde negatieve emoties kwijt te raken. “Spanning uitademen” helpt je op een moeilijk moment je zelfbeheersing terug te vinden. Begrijp je hoe belangrijk dat voor ieder van ons is? Door de ingeademde lucht vast te houden, win je tijd om te beslissen of je je woede op de ander uitstort of haar samen met je adem laat wegvliegen. Ik leerde deze techniek aan gevangenen en kreeg later brieven van de bewakers. In een ervan stond dat de gevangenen nu “in plaats van met elkaar te vechten alleen nog tegen elkaar ‘ademen’...” Bij “spanning uitademen” doe je hetzelfde als bij de ontspanningsoefening: a) adem door je mond in en houd de lucht drie seconden vast; b) adem “tot de laatste druppel” uit: duw de lucht naar buiten tot je “geen lucht meer over hebt”; c) adem drie seconden niet. Doe de oefening drie keer na elkaar. De vierde keer kun je weer normaal ademen. Je kunt een beetje duizelig worden; maak je geen zorgen, dat gaat voorbij. Je voelt je veel beter en minder boos doordat de oefening je van zuurstof helpt voorzien. Kook je nog steeds van woede, herhaal de oefening dan tot er geen spoor van boosheid of gekwetstheid meer overblijft. Een andere manier om van angst af te komen, is die te “ontmantelen”. Een vriendin van mij, modeontwerpster, was doodsbang voor een sollicitatiegesprek: ze droomde er al jaren van bij dat bedrijf te werken. Op de dag van het gesprek voelde ze haar angst groeien en opstapelen. Bij aankomst stond ze op het punt in paniek te raken. Ze was ervan overtuigd dat ze het gesprek niet zou doorstaan. Let nu op! In plaats van haar angst te verbergen, was het eerste wat ze zei toen ze tegenover de interviewster zat: “Ik ben op dit moment verschrikkelijk bang.” Die eenvoudige zin ontmantelde de bom van haar angsten, en mijn vriendin kreeg de baan. Mijn belangrijkste gedachte is dat we allemaal zorgen en bedenkingen opstapelen die ons op een cruciaal moment in de weg kunnen staan. We hoeven ze alleen maar door onze ademhaling te laten wegdragen. Adem gewoon in en laat je zorgen met de uitgeademde lucht verdwijnen. Het lijkt misschien banaal en lachwekkend, maar geloof me: die “ademstroom” is de basis om ons hele leven zo te sturen dat het “tegen zorgen beveiligd” is. Beheers je woede De belangrijkste reden dat we boos worden, is het gevoel dat we niet met het nodige respect worden behandeld. Als we ons genegeerd, gebruikt of onder druk gezet voelen, voelen we de woede onweerstaanbaar opkomen. Reageer onmiddellijk op je woede! Houd haar niet binnen! Maak geen “zwarte lijsten”! Ben je boos, laat het dan merken! Zeg de ander wat je niet prettig vindt op het moment dat het gebeurt. Anders groeit de boosheid in je tot ze jou of de ander vergiftigt, of jullie allebei. Moet je je stem verheffen, schreeuwen of grommen, doe het dan! Het belangrijkste is dat je haar kwijtraakt en laat ontsnappen! Iemand doodzwijgen helpt niet. Dat veroorzaakt alleen vervreemding en sluit de wegen van communicatie af. Natuurlijk kun je, wanneer je boos bent, iets zeggen of doen waar je later spijt van hebt. Goed dan. Is dat niet waarom we de ademhalingsoefening voor het loslaten van spanning bespraken? Adem in, houd vast, adem uit... Herhaal dat drie keer en je zult merken dat je met elke uitademing ook wat woede kwijtraakt. De volgende stap is dan rustig de zaken uit te praten met degene die je boos maakte. Word nooit razend! Razernij heeft geen plaats in menselijk contact. Wordt het je ooit zwart voor de ogen en wil je iemand slaan, verlaat dan de kamer, loop het gebouw uit, verlaat desnoods de stad, lang genoeg om je woede “uit te praten”, “uit te ademen” of te “ontmantelen”. Lillian Glass — “Say It Right”